Landbouwers en tuiniers krijgen hulp vanuit onverwachte hoek

Tekst: Dienst Land en Bodembescherming, Departement LNE

Eén koffielepel bodem bevat meer organismen dan er mensen zijn op aarde. De kleinste bodembewonertjes zijn echter niet zichtbaar met het blote oog, zoals bacteriën, schimmels, protozoën en nematoden (of aaltjes). Daarnaast bevolken ook onder meer mijten, springstaarten, potwormen en regenwormen de wereld onder onze voeten. Al deze organismen zijn met elkaar verbonden in een verhaal van eten en gegeten worden en van onderlinge concurrentie. Zij vormen samen het bodemvoedselweb. Een gezonde bodem bevat een groot aantal en veel verschillende organismen! In één term noemen we dit de ‘bodembiodiversiteit’.

De activiteiten van bodemorganismen bepalen de kenmerken van een bodem en hoe een bodem functioneert. Zonder het te beseffen krijgen we veel hulp van al deze kleine werkertjes onder de grond.

Zo zijn het de bodemorganismen die ervoor zorgen dat nutriënten vastgelegd worden en weer vrijkomen voor de gewassen. Er zijn zelfs bacteriën die stikstof uit de lucht halen en op deze manier zorgen voor gratis bemesting! Of schimmels (mycorrhiza) die in symbiose leven met plantenwortels en de plant helpen bij de opname van nutriënten en water. Dankzij een rijk bodemleven zijn gewasopbrengsten hoger en is er minder stikstofuitspoeling naar het grondwater.

Daarnaast zorgen bodemorganismen ook voor een goede bodemstructuur. De gangen die ze graven zijn kanalen langs waar water, lucht en plantenwortels in de grond kunnen dringen. De stoffen die ze produceren verbinden bodemdeeltjes tot aggregaten en zorgen zo voor een mooie kruimelstructuur.

Tenslotte dragen de bodemorganismen ook bij tot het bestrijden van ziekten en plagen. Jawel, u leest het goed! Meestal komen deze diertjes in de kijker als boosdoeners, zoals bietencysteaaltjes, schurft bij aardappelen en Fusarium. Maar deze zijn in de minderheid! De meeste bodemorganismen helpen mee bij het bestrijden van schadelijke soorten, bijvoorbeeld door ze weg te concurreren, op te eten, en soms door antibiotica of andere schadelijke stoffen af te scheiden. In een bodem met een evenwichtig bodemleven krijgen de schadelijke organismen meestal niet de kans zich zo sterk te vermenigvuldigen dat hun aanwezigheid problematisch wordt!

Hoe kunnen we dit waardevolle bodemleven stimuleren? Het antwoord is eenvoudig: door ervoor te zorgen dat het prettig wonen is in de bodem! Dit betekent voldoende voedsel, water, lucht, ruimte en rust. Het aanbrengen van organisch materiaal maakt dat de bodemorganismen hun buikje rond kunnen eten en voor veel nakomelingen zorgen. Verder is het belangrijk dat de bodem zo min mogelijk verstoord wordt door bodembewerkingen en dat de bodemstructuur niet wordt beschadigd door bodemverdichting. Tenslotte is het belangrijk dat zeer spaarzaam wordt omgegaan met bestrijdingsmiddelen, want deze maken geen onderscheid tussen schadelijke en nuttige organismen. Het verstoren van het evenwicht in het bodemvoedselweb kan er zelfs toe leiden dat de ongewenste soorten vrij spel krijgen, waardoor de bestrijding haar doel helemaal mist.

In de bodem speelt het bodemleven een hoofdrol. Wie zorg draagt voor het bodemleven, krijgt hier heel wat voor terug!

Interessant links

www.bodembreed.eu/publish/pages/2083/literatuurstudie_functionele_agrobiodiversiteit.pdf

eusoils.jrc.ec.europa.eu/library/maps/biodiversity_atlas/

ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/soil_biodiversity_improves_crops_nutrient_uptake_400na4_en.pdf

Contact

Dienst Land en Bodembescherming
Departement Leefmilieu, Natuur en Energie
land@lne.vlaanderen.be