Grondverschuivingen zetten projecten op de helling

Tekst: Dienst Land en Bodembescherming, Departement LNE

De meeste Vlamingen associëren grondverschuivingen met bergachtige gebieden zowat overal ter wereld, maar zeker niet in hun achtertuin! Ze denken aan gigantische modderstromen die ganse dorpen van de kaart vegen. Of aan een hele bergflank die in één keer naar beneden komt. Zo’n rampen kennen we in Vlaanderen gelukkig niet. Maar wie in de Vlaamse Ardennen woont, heeft misschien al gemerkt dat de grond er schuift onder zijn voeten: scheuren in het wegdek die, na herstelling, blijven terugkeren; een boom of omheining die steeds schever komen te staan; een deur die knelt; barsten in de muur; … Het zijn enkele voorbeelden van schade als gevolg van een langzame en haast onmerkbare beweging van de bodem. Hierbij schuift een dik bodempakket in zijn geheel naar beneden. De beweging ontstaat in de bodem zelf, door de aanwezigheid van een kleilaag, waarop de bovenliggende, doorlaatbare lagen beginnen te schuiven. Vooral wanneer de bodem verzadigd is met water, vermindert zijn sterkte en wordt hij gemakkelijker in beweging gezet. De directe aanleiding van grondverschuivingen is vaak een combinatie van grote neerslaghoeveelheden en menselijke ingrepen, zoals het aanleggen van een vijver, afgravingen, ophogingen, afdichten van bronnen…

In Vlaanderen vindt men zowel zeer oude als recente grondverschuivingen. Oude exemplaren zijn moeilijk te dateren en goed in het landschap geïntegreerd. Recente grondverschuivingen zijn vaak gelegen binnen de contouren van een oude grondverschuiving, maar kunnen ook geheel onafhankelijk ontstaan op andere, intrinsiek gevoelige plaatsen.

Van oudsher is men er in de Vlaamse Ardennen mee vertrouwd en leeft men met deze eigenschap van de bodem op de steile flanken van de heuvels, die zo typisch zijn voor de streek. Maar steeds meer niets vermoedende inwijkelingen, aangetrokken door de rust en het mooie uitzicht, worden geconfronteerd met problemen waarvan zij de oorzaak niet konden voorzien. Gebreken als gevolg van een grondverschuiving zijn niet altijd zichtbaar of kunnen pas na het bouwen of verbouwen van een woning ontstaan. Het is dan ook belangrijk dat de koper van een woning of bouwgrond  op de hoogte is van het risico op grondverschuivingen.

De gemeente, de notaris, de verkoper en de koper kunnen zich l informeren via de Bodemverkenner van de Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV). Die bevat kaarten met het risico op grondverschuivingen en met de gekarteerde grondverschuivingen in de Vlaamse Ardennen en aanpalende gebieden met dezelfde geologische en topografische kenmerken, die aan de basis liggen van het optreden van grondverschuivingen. Het totale gebied is 2914 km² groot, en gelegen ten westen van Brussel, in het zuiden van de provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant. De kaarten zijn het resultaat van een onderzoek dat tussen de jaren 2004 en 2009 werd uitgevoerd door de K.U.Leuven, op initiatief van de afdeling Land en Bodembescherming, Ondergrond, Natuurlijke Rijkdommen van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie. De kaarten zijn toegankelijk voor iedereen via de bodemloketten van de Databank Ondergrond Vlaanderen. Klik op de kaart ‘Gevoeligheid voor grondverschuivingen’ of ‘Gekarteerde grondverschuivingen’. Daarna kunt u een adres ingeven om in te zoomen op de gewenste locatie.

Interessante links

www.lne.be/themas/bodem/grondverschuiving

https://dov.vlaanderen.be/dovweb/html/bodemloketten.html#grondverschuiving

Contact

Dienst Land en Bodembescherming
Departement Leefmilieu, Natuur en Energie
land@lne.vlaanderen.be